پیامبر اکرم(ص): من شهر علمم و علی دروازه آن                                                   خوشنویسی:علی ایزدجو(جاوید) 

شعر:شیخ اجل سعدی شیرازی(ره)

خوشنویسی:علی ایزدجو

بسمه تعالی

خوشنویسی و نگارش کلام  وحی

(بخش دوم)

همانگونه که در بخش نخست بدان اشاره گردید هنر از دیرباز در سرزمین ما قدمتی تاریخی،فرهنگی  دارد و این در زندگی مردم ما آنچنان نا گسستنی می باشد که در تمامی ابعاد زندگی می توان آن را مشاهده کرد و این پیوستگی در تمامی دوران نه تنها کاسته نشده بلکه بر دوام خود نیز افزوده است.

نقش سازنده و موثر هنر خوشنویسی چنانچه بر کسی پوشیده نیست در پیشبرد علوم و معارف اسلامی و انسانی و حتی پایگذاری در تمدن و فرهنگ اسلامی نقش بسزایی را ایفا میکند.اعجاز این پدیده هنری است که توانسته تجربیات گذشته را در اختیار دیگران قرار داده و اندیشه های انسانهای دیروز را به آینده انتقال دهد و این مرزها را بشکند،براستی هنر خوشنویسی زیبا و جلوه ای از جمال جانانه الهی و کمال ابدی است و خط خوش تجلی این صفات است.این هنر،بشر را به جلوه های انسانی نزدیک تر می سازد  و او را به کمال مطلق که همان ذات حضرت حق جل جلاله است رهنمون می سازد.این پیوند از آنجایی آغاز گشت که ایرانیان زیبایی را در زندگی خود جای داده و زیبایی را دوست داشته و دارند.اگر هنر را یکی از مهمترین عوامل انتقال فرهنگ بدانیم،بی شک نگارش و خوشنویسی یکی از عالی ترین نوع هنری است که در انتقال فرهنگ نقش بسزایی دارد.همانگونه که اشاره گردد هنر خوشنویسی یکی از هنرهای برجسته ای است که در گذشته با تلاش هنرمندان بزرگ خوشنویسی همواره راه پیشرفت و تکامل را پیمود و اهمیت این هنر بگونه ای بوده است که بزرگان بی شماری این هنر قدسی را ستوده اند و چه بسیار در وصف خط نیکو آن را نصف علم دانسته اند«الخط نصف العلم». از جمله:کلامی منسوب به حضرت محمد (ص) است که می فرماید: خط زیبا فریضه ای بر شما است،زیرا که آن یکی از کلیدهای روزی انسان است.حضرت مولی الموحدین علی (ع) نیزکه خود از اولین کاتبان کلام نورانی وحی محسوب می گردد می فرمایند:خط نیکو برای فقیر،مال،برای توانگر جمال و برای دانشمند کمال می باشد.همچنین آن حضرت در جایی دیگر فرموده است:آن کس که قلمی را بتراشد و دانشی را ثبت نماید،خداوند باغی را در بهشت به او اعطا می فرماید که از دنیا و هر آنچه که در آنست بهتر است. شاعر معروف ایرانی صائب شيرين سخن نیز،ديدن خط خوش را اینگونه وصف می نماید:                                                        

«چشم در صنع الهي بازكن لب را ببند      بهتر از خواندن بود ديدن خط استاد را»

و شاعری دیگر می گوید:

خط خوب اي برادر دلپذير است      چو روح اندر تن برنا و پير است

اگر منعـم بود،آرايـش اوسـت      و گر درويش او را دستگير است

چنانکه اشاره گردید نگارش قرآن و کلام وحی و احادیث از دیرباز مورد توجه خوشنویسان بوده و از بدو رسالت حضرت محمد(ص) نگارش آیات الهی با امکانات و وسائل ابتدایی آغاز گردیده است و با پیدایش خط کوفی،شاهکارهایی نیز خلق گردید که این خط در دیگر ممالک اسلامی نیز گسترش یافت و در آنجا هنرمندانی متدین به تکامل این خط همت گماشتند و خطوطی دیگر نیز ابداع نمودند که یکی از این ابداعات خط نسخ می باشد که ازآن به لحاظ قدرت قابل توجهش، در نگارش قرآن بهره جستند.بعد از خط کوفی،نسخ نیز در میان مسلمانان رواج یافت. مسلمین و البته ایرانیان بطور اخص نسبت به دگرگونی و تزیین آن بسیار کوشیده اند و بگفته پژوهشگران،ابن مقله شیرازی خط نسخ را درسال 210 هجری قمری وضع نمود و آن را جایگزین خط کوفی ساخت.وی در کنار خط نسخ خطوط دیگری را نیز ابداع و وضع نمود که به اقلام سته مشهورند که البته باید یادآوری کرد که نسخ ابن مقله در قرون بعدی با تلاش دیگر هنرمندان خوشنویس به نسخ ایرانی معروف گردید.ابن مقله در سال 328 هجری قمری دارفانی را وداع گفت و خطوط و اقلام سته و دیگر آثار خود را برای نسلهای آینده بجای گذاشت.از خط نسخ آثاری بسیاری بیادگار مانده است که امروزه همچون گوهر تابناکی در کتابخانه ها و موزه های ایران و خارج از کشور می درخشند. بعد از ابن مقله هنرمندان بسیاری در نگارش کتاب آسمانی اهتمام ورزیدند که در این بین،چند تن سرآمد خوشنویسان ادوار گردیدند که در زیر به اختصار به زندگی و آثار آنان اشاره میگردد.

1.ابوالحسن علی بن هلال مشهور به ابن بواب.او خوشنویس و مذهب مشهور نیمه دوم قرن چهارم واوایل قرن پنجم می باشد.ابن بواب در خوشنویسی شاگرد محمد بن اسعد و محمد بن سمسانی بوده است که هر دو نیز از شاگردان ابن مقله محسوب میگردند.و بی شک ابن بواب از خط ابن مقله تاثیر بسیاری گرفته است.او در خوشنویسی از جایگاه ویژه ای برخوردار است چنانچه یاقوت در «معجم الادبا» می نویسد:«ابن بواب در خوشنویسی به چنان پایگاهی رسیده است که به خط خوش او مثال می زدند».از شاگردان برجسته او در خوشنویسی می توان به محمد بن عبدالمالک اشاره کرد.از آثار او 64 نسخه قرآن را می توان نام برد که یکی از آنان در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی در قم موجود می باشد که تاریخ نگارش آن 392 قمری مرقوم شده است.

2.یاقوت مستعصمی معروف به قبله الکتاب یکی از نوادر و نوابغ خوشنویسی است که ظهورش همچون ابن مقله و ابن بواب نقطه عطفی درخوشنویسی می باشد،بخصوص در خط نسخ.وی در قرن هفتم هجری می زیسته و خطوط نسخ و ثلث را به کمال می نوشته است.چنانکه گفته اند تا زمان وی کسی به استواری قلم و سرعت کتابت او نیامده است.بطوری که گویند در هر ماه دو مصحف را کتابت می کرده است.یاقوت علاوه بر قلم زیبایی که در نگارش قرآن داشته به تند نویسی نیز شهره بوده است چنانکه گفته اند 364 قرآن از او بجای مانده است.در کتاب خط و خطاطان تالیف ابوالقاسم رفیعی مهرآبادی چنین آمده است که:«یاقوت بیش از 1000 هزار قرآن نوشته است».یاقوت مستعصمی علاوه بر نسخ و ثلث در اقلام دیگر از جمله ریحان نیز اشراف داشته،بطوری که کمتر کسی تا بدان دوره به پایه و مرتبه استادی وی رسیده است.او در شهر بغداد فوت نموده و تاریخ وفاتش را بین سالهای 697 تا 667 می دانند.

3.میرزا احمد نی ریزی از بزرگترین نسخ نویسان و کاتبان قرآن مجید در قرن دوازدهم قمری و حدود اواخر سلسله صفویه است که او را پایگذار نسخ ایرانی نیز نامیده اند.امروزه دو سبک     نی ریزی و عثمان طه در نگارش کلام الهی بیش از هر شیوه دیگری مورد توجه علاقمندان به قرائت کتاب وحی قرار دارد.در بعضی از منابع آمده است اولین نسخه خطی که میرزا احمد      نی ریزی کتابت نمود صحیفه سجادیه بود.از دیگر آثار وی می توان به 99 جلد قرآن مجید،77 جلد صحیفه سجادیه و همچنین ادعیه و مرقعات دیگری اشاره نمود که امروزه نگین درخشانی در موزه های ایران و جهان می باشند و شاه عباس صفوی نیز بپاس خدمات ارزنده این خوشنویس به او لقب سلطان راداده است.محققان سال مرگ او را 1155 هجری قمری می دانند و آرامگاه او در کربلای معلا می باشد. همانطور که در سطور قبل اشاره گردید،شاهکارهای بی بدیلی از قرآن های خطی هنرمندان نام آور ایرانی بیادگار مانده است که امروزه چشم و دل هر علاقمندی را جلا بخشیده و روح را نوازش می دهد. از جمله این شاهکارها،قرآنی است معروف به قرآن یازده سطری،چنانکه هرصفحه آن یازده سطر دارد و حرف اول سطر اول با حرف اول سطریازدهم،حرف اول سطر دوم با حرف اول سطردهم،حرف اول سطر سوم با حرف اول نهم،حرف اول سطر چهارم با حرف اول سطر هشتم و حرف اول سطر پنجم با حرف اول سطرهفتم متشابه هستند.ضمن اینکه حرف اول سطر وسط آن(ششم)با حرف اول سطر وسط(ششم)صفحه مقابل یکسان است و به همین شکل تمام قرآن دارای نظم می باشد،این قرآن در سال 1306 هجری قمری توسط «علی مدرس همدانی»به رشته تحریر در آمده است.در حال حاضر در کشورهای اسلامی برای کتابت قرآن مجید خط نسخ از جایگاه ویژه ای برخوردار می باشد. خط نسخ و ثلث را  بجز در نگارش کلام نورانی وحی،در کتیبه ها و سر در مساجد و مکانهای مقدس و زیارتی بسیاری در ایران و البته کشورهای دیگر میتوان دید..یا مولا علی مدد.

علی ایزدجو

             مدرس خوشنویسی و مسئول هنرهای تجسمی

  حوزه هنری استان بوشهر         

بسمه تعالی

خوشنویسی و نگارش کلام  وحی

بخش نخست

یکی از هنرهای اسلامی که از دیرباز به خاطر جنبه تقدسی آن مورد توجه اقشار مختلف جامعه قرار گرفته است هنرآسمانی خوشنویسی می باشد.پیچ و تاب زیبای حروف در عروس خطوط اسلامی _ نستعلیق _ و همچنین پیچش راز گونه حروف در خط شکسته نستعلیق و همچنین دیگر خطوط،انسان را به گونه ای عجیب و البته آگاهانه و عقلی به سوی کمالی مطلق و الهی سوق می دهد.مردم ادوار مختلف بشری هنرمندان و آثار مختلفی از ایشان را به خود دیده اند و چه بسیار آثاری که طوطیای چشم مردم ایران زمین و دیگر بلاد بوده و هست و خواهد بود.یکی از این گرانمایه ها،نگارش کلام وحی و این صحف الهی می باشد که بر قلب وجود نازنین خاتم الانبیاء و پس از آن اولیاء و پیروان آن حضرت تابید.نگارش کلام وحی،تقدس این هنر شریف را بیش از پیش افزود.پس از نزول قرآن مجید نگارش های مختلفی از این کتاب آسمانی مسلمانان صورت گرفت که بعضی از آن کتب هماکنون زینت بخش موزه ها و کتابخانه های داخل و خارج از کشور می باشند.در بین کتب آسمانی،هیچ کتاب مقدس دیگری را نمی توان یافت که تا بدین اندازه مورد توجه هنرمندان و بالاخص  خوشنویسان در اعصار مختلف فرار گرفته باشد.از زمان خاتم الانبیا(ص) نیز با ابتدایی ترین امکانات و وسایل خوشنویسی کتابت آغاز گردیده است.در این بین خط کوفی از اولین خطوطی است که رسما کلام وحی بدان آراسته گشته است. و همانطور که قبلا نیز اشاره گردید نسخه های بسیاری از قرآن های خط کوفی از دوران مختلف به یادگار مانده است که طبق پژوهش محققان تا قرن پنجم کتابت قرآن با این خط رواج داشته است.با توجه به تاریخچه خط کوفی،از امامان معصوم (ع) نیز نسخه هایی قرآنی به این خط موجود می باشد.

در اینجا باید به نکاتی در مورد پاسداری از قرآن اشاره کرد که « حفظ و صیانت از کتاب مقدس قرآن مجید به دو روش میسر بوده است، یکی از طریق حافظه مردم و صحابه و دیگری از طریق کتابت و نگارش ،که در این میان برای حفاظت کلام الهی و رسانیدن آن به مردم،کتابت از آغاز تا به امروز به شیوه های گوناگون از لحاظ خطی وجود داشته است. هر چند که در سالهای اخیر و چند دهه گذشته چاپ نیز به کمک کتابت آمده،اما همچنان کتابت قرآن به صورت دست نویس و خوشنویسی یکی از توفیقات الهی است که تنها نصیب افراد معدودی می گردد.»1.

از آنجایی که قرآن کریم،کلام وحی و از جانب پرودگار متعال بر محمد (ص) نازل گردیده است،مسلمانان آن را مقدس شمرده و به توسعه و گسترش آن همت گماشته و علاوه بر کشورهای اعراب،به دیگر ممالک نیز راه یافت و کتابت های زیادی از آن به رشته تحریر درآمد.همانگونه که در سطور قبل هم بیان گردید یکی از عواملی که باعث نگهداری و صیانت از کلام الهی در مقابل تحریف آن گردیده است نگارش بوده است و دیگری اینکه حضرت محمد (ص) و همچنین نایبان آن حضرت _ائمه معصومین(علیهم السلام)_ نیز بر نگارش زیبا و صحیح کلام وحی سخت اهتمام می ورزیدند،به عبارتی دیگر خود شخصا امر می فرمودند که قرآن به خطی زیبا و دلنشین و نیکو نگارش و گسترش یابد،چنانچه ارائه آن علاوه بر دلربایی کلام،بر جنبه دلربایی بصری آن نیز می افزوده است و مخاطبین بیشتری را به خود مجذوب می کرده است.در زمان زندگانی پیامبر اکرم(ص) کاتبان زیادی به نگارش قرآن مشغول بوده اند که در بسیاری از کتب تاریخی تعداد آنان از 40  نفر نیز تجاوز میکند،از جمله این کاتبان می نوان به نام حضرت علی (ع) و صحابه پیامبر(ص) اشاره کرد.

در مورد اولین کاتب قرآن اغلب محققان بر این باورند که « اولین کاتب وحی در مکه «عبدالله بن سعد بن ابی سرح» و در مورد نخستین نویسنده وحی در مدینه «ابی بن کعب» می باشند و نوشته اند که نخستین کسی که از قریش در مکه برای رسول خدا (ص) کتابت وحی می کرد «عبدالله بن سعد ابی سرح» بوده است و اولین کسی که در مدینه نگارش وحی را به عهده گرفت،«ابی بن کعب» بوده که پیش از «زید بن ثابت» به این مهم در مدینه اشتغال داشت،بدین معنی که در غیبت «ابی بن کعب»، «زید بن ثابت» به جای او وحی را می نوشت.ولی بر اساس روایات و نمونه های  موجود،شخصی که بیش از همه به نگارش قرآن می پرداخت، «حضرت علی  بن ابیطالب(ع)» می باشد که اولین خوشنویس قرآن نیز بوده است و پس از او «زید بن ثابت» می باشد. «حضرت علی  بن ابیطالب(ع)»که لقب مرتضی،اسدا...،شاه مردان و...به او داده اند،تنها کسی است که شیعیان به او لقب امیر المومنین می دهند و مولای متقیان می باشد و در بیشتر وقایع و غزوات همراه پیامبر اسلام بوده است. «علی بن ابیطالب(ع)»پسر عم رسول خدا (ص)که در نوجوانی اسلام آورد و در اکثر وقایع و غزوات آن حضرت ملازم و رفیق وی بود و آن حضرت در جمع گرد آورندگان قرآن در زمان پیغمبر(ص) که همه قرآن را حفظ کردند،کاتب وحی نیز بوده است.»2

در مورد کتابت قرآن توسط حضرات معصومین (علیهم السلام) باید ذکر کرد که قرآنهایی که از این بزرگان به یادگار مانده است اغلب به خط کوفی می باشد،چنانکه امیرالمومنین علی(ع) بعنوان اولین کاتب کلام وحی، مسلما نقش به سزایی در نگارش و همچنین جمع آوری این صحف آسمانی دارد.و اما.....اولین کسی که شکل و نحو را برای خط کوفی وضع کرد، شخصی بود به نام ابو الاسود دوئلی.با تلاش ایشان نقطه و اعراب به خط کوفی اضافه گردید.بعد از خط کوفی که تا قرن پنجم کتابت قرآن با آن رواج داشته است با تلاش و ممارست خوشنویسی بنام «ابن مقله» خط نسخ در کنار خط کوفی برای نگارش کلام الهی قرار گرفت و پس از آن در اکثر نقاط اسلامی خط نسخ جایگزینی برای خط کوفی گردید.در قرون بعدی،به دست خوشنویسان بزرگی همچون یاقوت مستعصمی،میرزا احمد نیریزی و.... کتابت های زیادی از قرآن به خط نسخ انجام پذیرفت.یا مولا علی مدد

                     علی ایزدجو  

1.خوشنویسی در خدمت کتابت قرآن مجید- پاک سرشت،مرتضی- چاپ اول ،انتشارات قدیانی 1379.

2.تاریخ قرآن کریم- دکتر سید محمد باقرحجتی- 1374

 خوشنویسی : علی ایزدجو                          طراحی : گروه فرهنگی هنری بی تا

آلبوم " سیراف "اثر جدید گروه موسیقی لیان به

 آهنگسازی و خوانندگی 

" محسن شریفیان " منتشر شد

جدید ترین اثر گروه موسیقی لیان به سرپرستی ، آهنگسازی و خوانندگی محسن شریفیان هنرمند برجسته و بین المللی موسیقی بوشهر روانه بازار گردید.

اين آلبوم كه كار آهنگسازي آن را شريفيان به طور مشترك با بابك شهركي انجام داده

 شامل 11 قطعه است كه به موسيقي جنوب ايران مي‌پردازد.

نوازندگان این اثر عبارتند از :

بابک شهرکی(ویلن/ ویلن آلتو/کمانچه/پیانو و ادوات الکترونیک)

حبیب مفتاح بوشهری (پرکاشن)

مهدی شریفیان(عود)

دارا دارایی(گیتار باس)

اسماعیل بختیاری آزاد(تمپو/دهل/ پیپه در قطعات سیراف و پریزاد)

حسین سنگ سر(دمام اشکون/قطعه سیراف)

بهنام شهرکی(درامز)

علی اخلاقی(بوق شاخی مارپیچ/قطعه سیراف)

علی حیدری(بوق شاخی مارپیچ/قطعه خاک و خورشید)

محسن شریفیان(نی انبان/نی جفتی/فلوت)

همخوانان(آساره آستاراکی/بابک شهرکی/حبیب مفتاح بوشهری/حسن پور بهی/فضل الله شهرکی و لیانا شریفیان.

 انتشار «آلبوم سيراف» در قالب مجموعه «نغمه‌هاي ايران زمين» توسط شركت صوتي و تصويري سروش صورت گرفته است.

 گوشه ای از بیوگرافی محسن شریفیان:

محسن شريفيان متولد 1354 بوشهر و داراي مدرک ليسانس علوم اجتماعي (گرايش پژوهشگري) است. موسيقي در خانواده‌ي او موروثي است. وي به طور جدي نوازندگي سازهاي موسيقي بوشهر را با ساز «ني‌انبان» و «ني‌جفتي» از سال 1371 شروع نموده و در سال 1372 با تشکيل گروه موسيقی «ليان» فعاليت حرفه اي خود را در اين زمينه آغاز نموده است.
شريفيان از سال 1374 با چاپ اولين مقاله ي خود در هفته نامه "آينه جنوب" پژوهش در موسيقي بوشهر را آغاز نمود و تاكنون مقاله‌هاي مختلفي را به چاپ رسانده است. كتاب‌هاي منتشر شده از وي با عنوان «اهل زمين؛ موسيقي و اوهام در جزيره خارگ». (انتشارات قلم آشنا 1381 و 1384)كتاب و CD صوتی «اهل ماتم؛ آواها و آيين سوگواري در بوشهر» (انتشارات ديرين 1385 و 1383)و كتاب و مولتي مدياي تصويری «اهل ساز؛ سازشناسي موسيقي بوشهر» (انتشارات سازمان ميراث فرهنگي 1384)؛ تاكنون پنج عنوان پژوهش برگزيده را به خود اختصاص داده است.
از آثار موسيقايي مستقل او آلبومي بدون كلام از موسيقی جنوب ايران با نام «ليانا» (پيام كاست1376) مجوز انتشار يافته و همينگونه آلبوم هاي ديگري نيز با عنوان«شَپ» (پيام كاست1379) «بندري» (خانه هنر پرواز1381)، «موج» (سروش1383) و« سيراف» (سروش1387) از وي منتشر شده است. شريفيان به عنوان نوازنده يا خواننده در كاست‌هاي «ايران زمين»، «ذوالجناح», «عروسي غم» و «شادباش» نيز به هنر نمايي پرداخته و ساخت موسيقي سريال مستند «ساحل سرخ» و فيلم «ابي سي دي»(مشترک با بابک شهرکي)، «روزي مثل هرروز» و «يادها، بوسه‌ها و خنجرها» را نيز در كارنامه‌ي خود دارد.
وي تا‌كنون در جشنواره هاي موسيقي، موفق به کسب 7 عنوان برتر تكنوازي گرديده و آثار او نيز سه بار به عنوان اثر برگزيده انتخاب شده است. او در فستيوال «موسيقي و صنايع دستي» در استانبول (2003) تنديس بهترين موسيقي را دريافت نمود و با همراهي گروه ليان در فستيوال «چنگ هو» در سنگاپور (2005) و نيز دومين فستيوال بين المللي موسيقي ترکمنستان (2008) نيز به عنوان گروه برگزيده معرفي شده و در جشنواره سراسری دانشجويي ايران (سنندج - 1385) نيز عنوان گروه برگزيده را به خود اختصاص داده است.
محسن شريفيان علاوه بر اجرا در مناطق مختلف ايران در ايالتهاي مختلف آمريكا از جمله واشنگتن، نيويورك، ويرجينيا، فيلادلفيا (1997)، امارات متحدة عربي (1997 و 2002 و 2003)، عمان (2001 و 2004)، تركمنستان (2008 و2001و2002) قطر (2002 و 2008) كويت (2002) بحرين (2003) تركيه 200۸) سنگاپور(2005)، جام جهاني آلمان (2006) و المپيک چين (2008) نيز به اجرای موسيقی بوشهر پرداخته است